Sto pięć lat temu, 20 maja 1921 roku, urodził się Karl Dedecius, znakomity tłumacz literatury polskiej na język niemiecki. To dzięki jego tytanicznej pracy przekładowej kilka tysięcy polskich wierszy (m.in. Herbert, Miłosz, Szymborska) mogło trafić do niemieckich czytelników i jeszcze dalej: na Zachód, do – tak zwanego wówczas – wolnego świata. Ambasadorska działalność Dedeciusa sprawiła, że kultura polska – wtedy szczelnie oddzielona od reszty Europy żelazną kurtyną – czynnie współtworzyła europejskie dziedzictwo i uczestniczyła w międzynarodowym obiegu literackim.
Ale Karl Dedecius był także wizjonerem przekonanym o zbawiennej sile kultury, która – notował w autobiografii Europejczyk z Łodzi – umożliwia „budowanie pomostów między Wschodem i Zachodem, zachowanie tradycji, przywracanie wiary w ważność polskiego słowa i polskiej sztuki i historii”. Towarzysząca Dedeciusowi wiara w fundamentalną rolę literatury zaowocowała autorską ideą Akademii Europejskiej: według niej Kraków-ośrodek kultury leżący na osi Wschód-Zachód, Północ-Południe powinien ponownie stać się salonem Europy, gdzie możliwe jest prowadzenie twórczego dialogu oraz debaty nad kluczowymi pojęciami definiującymi tożsamość Europy.
Idea Dedeciusa zmaterializowała się w przestrzeni Willi Decjusza, a przesądził o tym… spacer.
Podczas kolejnego pobytu w Krakowie Dedecius został zaproszony przez Wisławę Szymborską na niedaleką „wyprawę (…) do parkowych i leśnych krajobrazów podmiejskich” na Woli Justowskiej. „(…) poszliśmy, po latach wracał pamięcią tłumacz, szeroką polna drogą, aż wreszcie zatrzymaliśmy się przed zrujnowanym pałacem, który mimo rozpadu emanował jeszcze niegdysiejszą świetnością i włoskim wdziękiem”. W ten sposób Karl Dedecius poznał historię miejsca, którego korzenie sięgają XVI w. i są związane z działalnością Ludwika Justusa Decjusza, sekretarza króla Zygmunta Starego. Dziedzictwo tego miejsca, duch przestrzeni, oparte na wartościach tolerancji i renesansowego humanizmu, przemówiły do wyobraźni Dedeciusa na tyle mocno, aby autorska koncepcja Akademii Europejskiej zmaterializowała się właśnie na Woli Justowskiej w Krakowie. Od 1996 roku odrestaurowany zespół pałacowo-parkowy jest siedzibą instytucji kultury, której pierwszym dyrektorem był Albrecht Lempp, najbliższy współpracownik Dedeciusa.
Bibliografia: Karl Dedecius, Europejczyk z Łodzi. Wspomnienia, przeł. S. Lisiecka, Wydawnictwo Literackie, Kraków, 2008.
